210321

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN kinh t , doanh nghi p Nhà nư c ch phát tri n ch m ch p, th m chí m t s doanh nghi p Nhà nư c còn thua l . Sau hơn 10 năm k t ngày thơng nh t t nư c 1975, n n kinh t nư c ta v n duy trì theo cơ ch qu n lý cũ – cơ ch t p trung quan liêu bao c p, doanh nghi p Nhà nư c là cơ quan ch y u trong vi c s n xu t và phân ph i hàng hố dư i s b o tr c a nhà nư c, vì l c lư ng kinh t qu c doanh là xương s ng c a n n kinh t th i kỳ th c hi n cơ ch k ho ch hố t p. Như v y, doanh nghi p Nhà nư c th i kì trư c i m i có v trí quan tr ng trong n n kinh t t p trung quan liêu bao c p. Nó ư c coi là “xương s ng c a n n kinh t . Tuy nhiên, vi c duy trì cơ ch k ho ch hóa t p trung ã làm cho n n kinh t nư c ta rơi vào trì tr và kh ng ho ng, mà doanh nghi p Nhà nư c th i kì này cũng khơng n m ngồi tình tr ng chung ó. i u này ã gây nên nh ng t n th t to l n i v i n n kinh t nư c ta. 1. 2 H n ch và ngun nhân h n ch c a doanh nghi p Nhà nư c Sau ngày hồ bình l p l i (1975), n n kinh t nư c ta v n ư c duy trì cơ ch k ho ch hố t p chung quan liêu bao c p, d n n tình tr ng suy kt, kh ng ho ng vì ngư i làm giàu thì q ít mà trái l i, dân s ngày càng tăng, hàng năm ph i i vay n mua lương th c, v n b sung cho xí nghi p qu c doanh và h tr h p tác xã ngày càng nhi u. T nên s ó gây l i, d a d m vào s bao c p c a nhà nư c trong các xí nghi p qu c doanh. Ho t khơng có ư c ng s n xu t kinh doanh c a các nhà máy xí nghi p ng l c kích thích b ng v t ch t, gây nên s th trong doanh nghi p, d n ng n năng su t th p, ch t lư ng kém. Vi c ó ã d n nư c ta vào tình tr ng sa sút, ki t qu , năm 1985, l m phát ã lên m c phi mã : 774 % ; quĩ d tr ngo i t khơng áng k : 1986 có hơn 1 tri u USD và bán kim cương á q ư c hơn 20 tri u USD. THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN Như v y, vi c duy trì q lâu cơ ch qu n lưý k ho ch hố t p trung quan liêu bao c p ã khi n cho n n kinh t nư c ta rơi vào kh ng ho ng và doanh nghi p qu c doanh tr nên trì tr , y u kém. Th c t t ra v n cho ph c tình tr ng th ng và Nhà nư c ta ph i ti n hành ng, im i ó ã khác l i, trì tr c a n n kinh t nói chung và doanh nghi p Nhà nư c nói riêng nh m gi v ng và phát huy vai trò c a doanh nghi p Nhà nư c trong n n kinh t nư c ta. 2. Q trình i m i doanh nghi p Nhà nư c Ch trương chính sách c a ng v im i Trư c ây, khi nư c ta mu n ti n nhanh lên ch nghĩa xã h i, mu n dùng k ho ch hố t p trung quan liêu bao c p th c hi n ch nghĩa xã h i thì nó l i làm cho n n kinh t b sa sút, ki t qu , do ta chưa n m ư c s khác nhau gi a các quy lu t trong chi n tranh và trong hồ bình, c bi t là quy lu t phát tri n c a m t nư c nghèo l n m t nư c giàu huy cho ng và Nhà nư c ta u c u c p thi t ng l c lư ng tồn dân cùng làm. Chính th c t im i ó ã t ra thốt kh i tình tr ng kh ng ho ng c a n n kinh t nói chung và doanh nghi p Nhà nư c nói riêng. i h i i bi u tồn qu c l n th 18/12/1986) là nh m m c ích y. ó là VI c a ih im m i trong s nghi p xây d ng ch nghĩa xã h i ng (05 u cho q trình i nư c ta. ng ch trương v n d ng cơ ch th trư ng nh hư ng xã h i ch nghĩa có s qu n lý c a Nhà nư c thay cho cơ ch kinh t cũ ã l c h u, ch trương t o ra m t cơ c u kinh t h p lý, trong ó c bi t chú tr ng ba chương trình kinh t l n (lương th c - th c ph m, hàng tiêu dùng, hàng xu t kh u) làm cho thành ph n kinh t - xã h i ch nghĩa gi vai trò chi ph i. Có th nói, vi c c a i m i là m t quy t nh sáng su t và h p lý ng ta trong ti n trình i lên ch nghĩa xã h i. Vì n u như trư c ây ta dùng k ho ch hố t p trung xây d ng ch nghĩa xã h i ã khơng THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN thành cơng, thì nay dùng cơ ch c a kinh t th trư ng ch nghĩa nh hư ng xã h i xây d ng xã h i ch nghĩa là vi c bình thư ng. Hai mơ hình này ch là phương ti n chúng ta có th t ư c m c tiêu “dân giàu, nư c m nh, xã h i cơng b ng dân ch văn minh” mà thơi. Vi c s d ng phương ti n kinh t th trư ng s phát huy ư c y u t ch cho các thành ph n kinh t , doanh nghi p nhà nư c, t và i ng, tích c c c bi t là kinh t Nhà nư c, trong ó có ós ưa t nư c ta thốt kh i kh ng ho ng n phát tri n c v th và l c. Như v y, t vi c nh n th c úng n th c tr ng c a n n kinh t trong th i kỳ cơ ch t p trung quan liêu bao c p, ng và Nhà nư c ta ã k p th i có nh ng ch trương, chính sách chung và doanh nghi p Nhà nư c nói riêng ( i m i n n kinh t nói i m i cơ ch qu n lý, s p x p, t ch c l i các doanh nghi p Nhà nư c). Như trong tồn qu c l n th IX c a ng (19-4-2001) ã nh n ih i nh: “ i bi u i m i cơ ch qu n lý, phân bi t quy n c a ch s h u và các quy n kinh doanh c a doanh nghi p, c a các doanh nghi p Nhà nư c kinh doanh sang ho t ng theo cơ ch cơng ty Trách nhi m h u h n ho c Cơng ty C ph n. B o m quy n t ch và t ch u trách nhi m doanh c a doanh nghi p, c nh tranh bình bao c p c a Nhà nư c y trong s n xu t, kinh ng trư c pháp lu t, xố b i v i doanh nghi p. Th c hi n ch trương c ph n hố nhưng doanh nghi p mà Nhà nư c khơng c n năm gi 100% v n huy ng thêm v n, t o ng l c và cơ ch qu n lý năng ng, thúc y doanh nghi p làm ăn có hi u qu . Ưu tiên cho ngư i lao ng ư c mua c ph n và t ng bư c m r ng bán c ph n cho các u tư trong nư c và ngồi nư c. Th c hi n giao, bán, khốn cho th các doanh nghi p nh mà nhà nư c khơng c n n m gi . Sáp nh p, gi i th , phá s n nh ng doanh nghi p khơng hi u qu và khơng th c hi n ư c các bi n pháp trên”. THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN Qúa trình cơ s i m i nh nh ng ch trương và chính sách c a ng là doanh nghi p Nhà nư c ti n hành c i cách m t cách tồn di n, nh m kh c ph c tình tr ng y u kém, trì tr trong cơ ch cũ trư c ây. 2.2. Thành t u bư c Sau u c a qú trình i m i doanh nghi p nhà nư c. i h i VI (1986), kinh t nư c ta chuy n sang th i kỳ tồn di n, doanh nghi p Nhà nư c ã ư c c ng c và ã thành t u bư c u, góp ph n thúc im i t ư c nh ng y s phát tri n kinh t . V t ng th : m c dù s lư ng doanh nghi p Nhà nư c gi m áng k (t 12.300 doanh nghi p, nay còn trên 5655 doanh nghi p - tính nghi p dân doanh tăng t ch có vài nghìn n 5-2001) và danh n 60.000 ơn v , s lư ng cơng nhân i u ch nh m nh (600.000 ngư i ra kh i doanh nghi p Nhà nư c, và có b sung thêm l c lư ng m i), q trình cơ ch qu n lý, v a t ch c s p x p l i nhi u i m i v a thay i t trong i u ki n chuy n i kinh t , nhưng doanh nghi p Nhà nư c v n nghiên c u t c tăng trư ng cao và gi v trí áng k , óng góp vào ngân sách và xu t kh u, c th : T tr ng doanh nghi p nhà nư c trong t ng s n ph m qu c n i GDP tăng t 35,6% (1991) lên n 40,7% (1998). T l n p ngân sáh trên v n nhà nư c tăng tương ng t 14,7% n 27,89%. T su t l i nhu n trên v n nhà nư c năm 1993 là: 6,8% và năm1998 là: 12,31%. Năm 1999, các doanh nghi p nhà nư c làm ra 40,2% GDP, hơn 50% giá tr xu t kh u, óng góp 39,25% t ng n p ngân sách nhà nư c. Nh nh ng thành t u chung ó, doanh nghi p Nhà nư c ã góp ph n áng k vào s phát tri n chung c a n n kinh t (GDP năm 2000 g p hai l n năm 1990). THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN V c th : . Cơ ch tài chính ã có s thay i i v i doanh nghi p Nhà nư c, i u này có tác d ng xố b bao c p (tr c p tr c ti p) cho doanh nghi p Nhà nư c t ngân sách Nhà nư c (1988 - 1998: T l tài tr tr c ti p t ngân sách Nhà nư c dư i t t c các hình th c ng, bù l , bù giá ã gi m t u tư, c p v n lưu 8,5% GDP xu ng còn 0,5% GDP). Như v y, doanh nghi p Nhà nư c ã ư c “thương m i hố” và Ngân sách Nhà nư c s có ư i u ki n t p trung cho các m c tiêu khác trong khi v n duy trì ư c vai trò, hi u qu ho t nghi p Nhà nư c và doanh nghi p nhà nư c có th ch c kinh t h ch tốn . Hi u qu ho t ng c a các doanh ư c coi là nh ng t c l p. ng kinh doanh c a doanh nghi p nhà nư c v cơ b n ã ư c nâng lên so v i trư c t t c các m t. So v i các khu v c khác, các ch s v hi u su t v n, lãi tuy t nư c, tuy còn th p nhưng so v i th i kỳ trư c i, t l n p ngân sách Nhà i m i ã có s c i thi n áng k . . Trong tri n, ã phân i m i qu n lý, mơ hình t ng cơng ty ã bư c u phát nh ư c các ch c năng qu n lý nhà nư c c a các cơ quan Nhà nư c v i ch c năng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p nhà nư c, vi c ch s h u v n, m c t h c a doanh nghi p ã ư c làm rõ. Ý th c ư c ch c năng, nhi m v tích c c hơn trong vi c y, doanh nghi p Nhà nư c s ch y m nh ho t ng, ng kinh doanh s n xu t, ho ch nh phát tri n. . T khi nư c ta chuy n sang cơ ch kinh t th trư ng, có s qu n lý c a Nhà nư c theo nh hư ng xã h i ch nghĩa, vai trò c a kinh t Nhà nư c mà nòng c t là doanh nghi p Nhà nư c óng vai trò then ch t cùng v i các thành ph n kinh t khác phát tri n m nh m . Sau 15 năm i THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN m i (1986 - 2001) doanh nghi p Nhà nư c v n chi m g n 40% GDP và óng góp hơn 40% vào ngân sách qu c gia. Th c hi n lu t doanh nghi p năm 2000, các doanh nghi p ăng ký tăng g p 3 l n so v i trư c và ã góp v n 38.000 t ng. Hi n nay, chúng ta ã có hàng t USD d tr , g p nhi u l n trư c ây, xu t kh u hơn 4 tri u t n g o, th gi i và ã ng th hai trên t ư c nhi u thành t u khác. . Trong vi c th c hi n a d ng hố s h u:c ph n hố, tư nhân hố, giao khốn, gi i th , phá s n tuy ti n hành ch m nhưng sau 6 năm thí i m th c hi n n năm 1998 - 1999, chúng ta ã có s th ng nh t và tri n khai m nh cá gi i pháp chuy n hố các doanh nghi p ã huy i s h u, d c bi t là vi c c ph n ng ư c v n t các nhân viên trong các cơng ty, xí nghi p thu ư c nh ng k t qu nh t Cơng cu c nh. i m i ã em l i nh ng k t qu bư c nghi p nhà nư c. Tuy nhiên, k t qu u cho doanh ó v n chưa mang l i hi u qu thi t th c, chưa x ng v i ngu n nhân l c, chính sách và i u ki n có c a nư c ta trong th i kỳ xây d ng ch nghĩa xã h i. Vì v y, bên c nh nh ng thành t u, doanh nghi p Nhà nư c còn có nh ng h n ch nh t 2.3. H n ch và ngun nhân c a nh ng h n ch nh. ó: 2.3.1. H n ch c a doanh nghi p Nhà nư c. - Doanh nghi p Nhà nư c tuy ã ư c c ng c và ang tìm nhi u hình th c phát tri n, nhưng k t qu chưa l m trong q trình chuy n ng i cơ ch qu n lý, cách qu n lý doanh nghi p còn ch m ch p, Theo s c bi t vi c chuy n i m t b ph n doanh nghi p Nhà nư c thua l kéo dài trong lúcchúng ta có khách quan u, rõ nét, nh ng sai i u ki n ch quan, cho doanh nghi p Nhà nư c phát tri n nhanh và m nh. i u tra c a m t s cơ quan ch c năng có liên quan thì s phát