210322

THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN T th c t và i chi u v i quan ni m c a các nhà kinh i n ch nghĩa Mác – Lênin, có th ti p c n giai c p cơng nhân t hai phương di n có quan h v i nhau là: Phương th c lao a. Phương th c lao ng – s n xu t và a v kinh t xã h i. ng - s n xu t: GCCN là s n ph m ng th i là ch th c a s n xu t cơng nghi p v i các tính ch t: - ư c tuy n m t nhi u giai c p, t ng l p xã h i khác nhau, nh t là giai c p nơng dân. - Vi c làm và i s ng GCCN g n v i s n xu t cơng nghi p ho c có tính cơng nghi p và ch y u g n v i các trung tâm cơng nghi p; ơ th . - Là nh ng ngư i th có chun mơn k thu t nh t trình xu t t nh, phù h p v i l c lư ng s n xu t c a xã h i (s n xu t cơng nghi p cơ khí hố, s n ng hố). - Ch y u s ng b ng s c lao ng, ngu n thu nh p chính là ti n cơng và cũng có th có c ph n, c phi u. - Có tâm lý vơ s n qu c t và l i s ng cơng nghi p - ơ th . b. a v kinh t - xã h i: GCCN óng vai trò ch V.I.Lê-nin ã kh ng ng và tiên phong trong n n kinh t – xã h i. nh: dư i ch nghĩa xã h i, k c trong th i kỳ q GCCN là “l c lư ng s n xu t hàng u”, do ó trong n n s n xu t cơng nghi p, có tính cơng nghi p GCCN cũng gi Giai c p nh ng ngư i lao khơng ch có , a v như v y. ng cơng nghi p và có tính cơng nghi p i ngũ nh ng ngư i lao ng cơng nghi p cơ khí, mà g m c cơng nhân nơng nghi p, thương nghi p, như Ph. Ăng-ghen phân tích trong tác ph m “tình c nh c a giai c p lao ng Anh”(1844). C. Mác, vào nh ng năm 1850-1860, khi xem xét q trình lưu thơng c tư b n, ã coi nhân viên văn phòng, nhân viên thương nghi p là cơng nhân làm th có tính chun mơn cao hơn lao ng trung bình. Ngày nay, 10 i ngũ này ư c các nhà qu n lý M THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN g i là “knowledge employees”, t c là “nhân viên tri th c”. Trong thành ph n giai c p nh ng ngư i lao ng cơng nghi p và có tính cơng nghi p còn có ngũ “vơ s n tri th c” như Ph. Ăng-ghen ã xác nh trong thư “G i i ih i qu c t sinh viên xã h i ch nghĩa”(1893). Ơng cho r ng “vơ s n tri th c” ư c hình thành t ih c i ngũ sinh viên, t c là nh ng cơng nhân k thu t có trình “ bên c nh và trong hàng ngũ nh ng ngư i b n c a nó – các cơng nhân th cơng nghi p”. Ngày nay, i ngũ này ư c bi t dư i thu t ng ngày càng thơng d ng là “knowledge Worker” t c là “ngư i lao ng tri th c”. Cơng nhân Vi t Nam là m t b ph n c a cơng nhân qu c t , vì v y cũng s mang nh ng c i m m i c a cơng nhân th gi i. V i l p lu n trên ây có th (hay c ng ng) nh ng ngư i lao nh nghĩa: GCCN Vi t Nam là t p ồn ng cơng nghi p và có tính cơng nghi p trong n n s n xu t v t ch t, có xu hư ng phát tri n c v lư ng và ch t, và là l c lư ng s n xu t hàng Bi n u trong q trình phát tri n c a t nư c. i cơ c u giai c p cơng nhân (1991 - 1995). Cơng nhân Vi t Nam ã hồn thành s m nh l ch s c a mình trong giai o n cách m ng ân t c dân ch cũng như trong bư c u xây d ng cơ s v t ch t, k thu t cho s nghi p cách m ng xã h i ch nghĩa. Nhưng d u n l ch s l i trong GCCN Vi t Nam 3 cũng - Th nh t: c i m n ng n : ó là m t GCCN sinh ra t ơng o nơng dân c a n n nơng nghi p l c h u, s n xu t nh . - Th hai: ó là m t GCCN hình thành trong cơ ch bao c p, r t xa l v i kinh t th trư ng. - Th ba: M t GCCN trư ng thành trong m t n n cơng nghi p ch m phát tri n. Nh ng k XX c i m này là tác nhân c a kh ng ho ng kinh t xã h i cu i th nư c ta. B i v y, cơ ch th trư ng m i ch hình thành và v n hành 11 THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN trong th i gian ng n ( so v i m c năm 1990), nhưng ã gây ra nh ng bi n sâu xa, nhi u m t trong S bi n i s ng xã h i và tác i này trư c h t s lư ng i ng m nh m nh t vào GCCN . i ngũ cơng nhân, th n là trong các ngành và các thành ph n kinh t . a. S lư ng cơng nhân. i ngũ cơng nhân trong nh ng năm 1991 – 1995 tăng lên khơng áng k , năm 1995 có kho ng 6 tri u ngư i (năm 1986 có kho ng 4,5 tri u cơng nhân), chi m kho ng 55% t ng s l c lư ng lao ng phi nơng nghi p. L c lư ng cơng nhân có m t kh p m i ngành và m i thành ph n kinh t . Nhưng t p trung ch y u trong các ngành cơng nghi p và l c lư ng này v n gi v trí tr ng y u tr ng y u nh t trong n n kinh t qu c dân. S lư ng cơng nhân phân b khơng u nhau gi a các ngành s n xu t. Ngành cơng nghi p ch bi n t p trung s lư ng cơng nhân cao nh t; sau ó n ngành xây d ng, nơng nghi p (b ph n cơng nhân trong các nơng trư ng, trang tr i), th khí n là lâm nghi p, giao thơng v n t i, s n xu t phân ph i i n – t và nư c, thương nghi p – s a ch a xe có ng cơ. Lư ng cơng nhân c a m i ngành s n xu t có gia tăng, tuy nhiên khơng nhi u. Ngành tăng nhanh nh t là cơng nhân cơng nghi p (nh t là cơng nghi p ch bi n), thương nghi p – cung ng v t tư – s a ch a xe có Cơng nhân cơng nghi p ng cơ. ngành khai thác m và ch bi n v n là l c lư ng chi m t tr ng cao nh t trong l c lư ng cơng nhân. Trong 5 năm ( 1991 - 1995) l c lư ng này chi m kho ng 2,5 tri u ngư i, chi m kho ng trên 40% t ng s cơng nhân nư c ta. L c lư ng cơng nhân trong nhóm ngành thương nghi p – s a ch a xe có ng cơ - mơ tơ xe máy và dùng cá nhân có s lư ng ơng th 2, kho ng trên 1,5 tri u ngư i, chi m 25% t ng s cơng nhân. S cơng nhân xây d ng kho ng 90 v n ngư i, chi m kho ng 15% t ng s cơng nhân. Cơng nhân v n t i - kho bãi và thơng tin liên l c kho ng 65 v n ngư i, 12 THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN chi m kho ng 10%. Cơng nhân trong ngành thu s n có 55 v n ngư i, chi m 9% t ng s cơng nhân, còn l i là thu c các ngành s n xu t khác.(1) Có th th y r ng: S n xu t cơng nghi p trong 5 năm (1991 - 1995) có bư c phát tri n khá m nh, nhi u ngành s n xu t m i ra lao i thu hút ơng ngu n ng. Tuy nhiên, s lư ng cơng nhân trong th i gian này l i tăng r t ít. Lý do là nh ng ngành cơng nghi p có t c li u, luy n kim u là nh ng ngành thu hút ít lao nghi p cơng nghi p ã gi m s lao ngành s n xu t ư c ng, m t khác do nhi u xí ng trong q trình i m i. Hơn n a, các u tư phát tri n m nh ch y u t p trung trong cơng nghi p qu c doanh, ây s d ng ít lao tăng trư ng khá cao như: i n, nhiên u là nh ng cơng trình l n, cơng ngh hi n i, nên ng. Q trình xây d ng và phát tri n n n kinh t nhi u thành ph n nh ng năm này ã tác ng n s phân hố cơ c u GCCN trong các khu v c kinh t . Năm 1995, l c lư ng cơng nhân qu c doanh chi m kho ng 35% l c lư ng cơng nhân c nư c, cơng nhân khu v c ngồi qu c doanh chi m kho ng 65%. b. Cơ c u l c lư ng cơng nhân theo thành ph n kinh t . • Cơ c u i ngũ cơng nhân qu c doanh: + Theo khu v c qu n lý: Phân theo khu v c qu n lý, cơng nhân qu c doanh có hai b ph n: Trung ương qu n lý ho c a phương qu n lý. Trong 5 năm (1991 - 1995), cơng nghi p qu c doanh phát tri n m nh tuy nhiên khu v c này hàng năm l i khơng thu hút thêm lao 1991, l c lư ng c a 2 khu v c n năm 1995 ngư i. Trong ó, l c lư ng cơng nhân do ng. So v i năm u gi m và gi m trên 10 v n a phương qu n lý gi m kho ng 7 v n ngư i, do trung ương qu n lý gi m kho ng 3 v n ngư i. Năm 1991, l c lư ng cơng nhân do a phương qu n lý chi m kho ng 58%, do trung ương qu n lý chi m 42%; n năm 1995, l c lư ng cơng nhân do trung ương qu n (1) PGS.TS Nguy n ình Lê, Bi n i cơ c u XHVN th k XX,tr 290. 13 THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN lý còn g n 40%, do a phương qu n lý chi m hơn 60%. Như v y, l c lư ng cơng nhân do i phương qu n lý có tăng hơn trư c. S lư ng cơng nhân qu c doanh trong th i gian này gi m ch y u do : - Nhi u cơ s s n xu t qu c doanh khi v n hành theo cơ ch th trư ng, ph i ch u s c c nh tranh l n, hơn n a thi u kinh nghi m i u hành s n xu t, l i ch u nh ng tác ng c a b i c nh qu c t nên nhi u ngành s n xu t ph i d ng s n xu t ho c gi i th , kéo theo s lư ng cơng nhân gi m. - Nh ng ngành s n xu t t n t i ư c ph i nâng cao năng l c s n xu t, nâng cao ch t lư ng s n ph m, mu n v y ph i u tư cơng ngh hi n ng hố cao. H th ng s n xu t m i này òi h i ít lao t - M t lí do cũng quan tr ng n a ph i k n s ra i, có tính ng. i c a khu v c kinh t ngồi qu c doanh. Khu v c s n xu t này ã lơi kéo m t lư ng cơng nhân nh t nh t khu v c qu c doanh sang lao ng trong các ngành s n xu t c a mình. Trong cơ c u kinh t – xã h i, cơng nhân qu c doanh n m v trí quy t nh hư ng phát tri n c a tồn b n n kinh t – xã h i. L c lư ng cơng nhân qu c doanh do trung ương qu n lý là b ph n quan tr ng n m nh ng ngành kinh t then ch t nh t c a kinh t qu c dân. L c lư ng cơng nhân do a phương qu n lý ngồi v trí chung c a GCCN, còn có vai trò to l n trong cơng cu c xây d ng kinh t a phương. + Theo ngành kinh t : L c lư ng cơng nhân qu c doanh phân b trong 14 ngành kinh t , nhưng ch y u trong khu v c s n xu t v t ch t. Vào năm 1991, cơ c u i ngũ cơng nhân qu c doanh như sau: CN trong ngành cơng nghi p chi m kho ng 35%, CN xây d ng chi m kho ng 15%, CN nơng nghi p 15%, CN trong thương nghi p – cung ng v t tư kho ng 17%, còn l i thu c CN giao thơng v n t i, bưu i n và các ngành khác. n năm 1995, CN cơng nghi p chi m 40%, CN xây d ng chi m 15%, CN nơng nghi p là 13%, CN giao thơng v n t i chi m kho ng 6%, thương nghi p – cung ng v t tư chi m hơn 10%, s còn l i thu c các ngành khác. 14 THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN Trong vòng 5 năm, t tr ng CN trong ngành cơng nhi p tăng, CN trong nơng nghi p, thương nghi p – cung ng v t tư, giao thơng v n t i có t tr ng gi m. T tr ng CN trong cơng nghi p tăng 5% (t 35% lên 40%), CN trong nơng nghi p gi m 2% (t 15% xu ng 13%), CN thương nghi p và cung ng v t tư gi m m nh nh t, gi m g n 7% (t 17% xu ng còn 10%).s + Theo ơn v hành chính: Trong 53 t nh thành c nư c khi ó có 16 ơn v có s CN tăng trong nh ng năm 1991 – 1995, còn l i h t các t nh có s CN tăng u gi m. H u u thu c vùng nơng thơn các t nh phía nam, nơi trư c ó có kinh t cơng nghi p th p và i ngũ CN ít. Ngư c l i, các vùng có cơng nghi p, ti u th cơng nghi p tương i phát tri n trư c ây, s cơng nhân u gi m. Hi n tư ng này th hi n tình tr ng cơng nghi p hố khơng ng u trư c ây. S lư ng CN t p trung ơng nh t ng b ng sơng H ng, chi m kho ng trên 20% t ng s cơng nhân qu c doanh tồn qu c, ng v trí th 2, chi m kho ng 18%. ơng Nam B , a phương có t l CN qu c doanh cao nh t c nư c là thành ph H Chí Minh, chi m hơn 11%, cơng nhân Hà N i chi m g n 6%. T nh có t l th p thu c các vùng ng b ng sơng C u Long, vùng dun h i mi n Trung và mi n núi trung du B c B (Trà Vinh chi m 0,58%, sóc trăng chi m 0,82%, Ninh thu n 0,52%, Hà Giang 0,18%). • Cơ c u i ngũ cơng nhân ngồi qu c doanh: Năm 1991, l c lư ng cơng nhân trong các ơn v kinh t t p th r t ơng, chi m g n n a l c lư ng cơng nhân trong các ơn v ngồi qu c doanh. L c lư ng cơng nhân thu c thành ph n kinh t cá th ch cao hơn l c lương cơng nhân trong các ơn v s n xu t t p th m t ít. Kho ng 85% l c lư ng cơng nhân thu c thành ph n kinh t tư nhân – cá th t p trung ch y u trong khu v c s n xu t c a các h ti u cơng nghi p, th cơng nghi p. Năm 1995, cơ c u GCCN ngồi qu c doanh ơc tính kho ng 60% lao ng thu c các h ti u cơng nghi p, th cơng nghi p và cá th , 15% thu c 15