Kiểm toán nội bộ - một nhân tố quan trọng cho quá trình phát triển của các doanh nghiệp và tổ chức hiện nay

Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 cạnh nêu trên của hệ thống kiểm soát nội bộ. Trong tát cả các mối liên quan này thì kiểm toán viên nội bộ giữ vai trò tham vấn còn ban giám đốc phải chịu trách nhiệm về việc sử dụng các nguồn lực phục vụ lợi ích tối đa của tổ chức . 3. Sự cần thiết của KTNB đối với các tổ chức. Mọi hoạt động , trong đó có hoạt động kiểm soát nh KTNB xuất hiện trong thực tế đều là kết quả của nhu cầu này sinh . Với sụ phát triển tự nhiên, các nghiệp vụ trong doanh nghiệp ngày càng có khối lợng nhiều và phức tạp , nên ngời chủ sở hữu và quản lý cao cấp trong thực tế không thể dễ dàng tiếp xúc với các nghiệp vụ đó để kiểm tra hiệu quả của hoạt động một cách vừa ý đợc . Mặc dù ông chủ có thể xây dựng một hệ thống và muốn có cái nhìn phán quyết qua hệ thống đó , thì vẫn cứ khó cho ông ta khi muốn biết lợi ích của doanh nghiệp có đợc phục vụ xứng đáng hay không . Những quy tắc đã định ra có đợc tuân thủ không? Công nhân viên làm việc có hiệu năng hay không ? Liệu tài sản có đợc đảm bảo an toàn không ? Những quy tắc hiện hành có còn hiệu lực khi điều kiện thay đổi không ? Câu trả lời sau cùng cho những yêu cầu đó là ông chủ cần có sự trợ giúp . Việc giúp đỡ này phải giao cho một hay một số ngời chịu trách nhiệm trực tiếp kiểm tra các hoạt động và báo cáo lại theo nh các câu hỏi trên . Nh vậy là , hoạt động kiểm toán nội bộ đã đi vào thực tế một cách chính thức và rõ ràng. Việc luôn tồn tại một nhu cầu chung về dịch vụ KTNB có lẽ là đã rất rõ ràng dù đó là loại hình tổ chức gì , hoạt động với mục tiêu gì . Điều này có nghĩa là , mọi tổ chức , doanh nghiệp có tồn tại trách nhiệm quản lý đều cần có KTNB . Mục tiêu của các tổ chức có thể là tìm kiếm lợi nhuận , mục tiêu nhân đạo xã hội hoặc tiến hành một nhiệm vụ của chính phủ . Trong tất cả các trờng hợp , khi các đơn vị có các nhu cầu bảo vệ tức là làm sao để các hoạt động trên đợc tiến hành đúng các chính sách , thủ tục và đợc tiến hành theo cách thức phản ánh các tiêu chuẩn phù hợp , cũng nh nhu cầu về nâng cao chất lợng hoạt động , hay tìm ra phơng thức tối u hoá việc sử dụng các nguồn lực trong điều kiện hạn chế của thị trờng , thì cần có bộ phận KTNB liên quan tơng ứng. Có thể thấy từ điểm khởi đầu , khi KTNB chỉ đợc xem nh là một hoạt động đơn lẻ ở cấp thấp và trong đa số trờng hợp tồn tại với t cách là một bộ phận cấu 11 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 thành của các chức năng kế toán ; KTNB đã định hình một cách vững chắc - đợc nhìn nhận nh một nhiệm vụ không thể thiếu trong mọi lĩnh vực của tổ chức , kể cả các đơn vị t nhân ; Nó cũng trở thành một hoạt động chuyên nghiệp mang tính độc lập cao , đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động của các tổ chức Ngoài ra , nhu cầu về KTNB tồn tại ở mọi cấp của một đơn vị . Một đơn vị có thể tiến hành các hoạt động của nó thông qua việc phân chia quyền lực theo các cấp , phòng ban hay các bộ phận nội bộ khác nhau . Trong mỗi trờng hợp , sự quản lý của các bộ phận nội bộ này đều có sự chia sẻ về nguồn lực và liên quan về trách nhiệm quản lý . Sự quản lý , điều hành này do đó có một nhu cầu chính đáng với KTNB . 4. Một số khó khăn đối với quá trình phát triển của KTNB. 4.1. Sự cạnh tranh với các công ty kiểm toán độc lập và công ty lớn cung cấp dịch vụ kế toán . Xu hớng gần đây của nhiều công ty đặc biệt là các công ty niêm yết trên thị trờng chứng khoán là sử dụng dịch vụ KTNB của các công ty bên ngoài . Điều này có thể đợc giải thích bởi quan điểm , cách nhìn nhận về tính độc lập của KTNB . Nhiều ngời cho rằng các công ty kiểm toán độc lập hoặc các công ty cung cấp dịch vụ kế toán có thể thực hiện KTNB thì nên để họ làm công việc này bởi nh thế tính độc lập sẽ tăng lên . Khi các công ty bên ngoài cung cấp dịch vụ KTNB thì ngời thực hiện là các kiểm toán viên công chứng , họ không phải là nhân viên trong đơn vị , đồng thời có thể thấy họ có trình độ chuyên môn cao , thờng đợc đào tạo chuyên nghiệp , khác với một số nhân viên thực hiện KTNB chỉ là những nhân viên có kinh nghiệm đợc đề bạt vào trong bộ máy KTNB . Vì vậy có thể làm cho việc thẩm tra , đánh giá các hoạt động trong tổ chức khách quan và hiệu quả hơn . Mặt khác , kiểm toán viên nội bộ thờng thực hiện việc thẩm định đối với nhiều lĩnh vực . Điều này là do bản chất của nghề nghiệp và do sự so sánh giữa lợi ích thu đợc và chi phí để duy trì hiệu quả bộ máy KTNB của ban giám đốc. Khi số 12 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 lợng kiểm toán viên nội bộ nhỏ , phải thực hiện kiểm toán đồng thời trên nhiều lĩnh vực thì có một sự quan tâm tới tính chuyên môn hoá của KTNB . Có thể thấy các công ty chuyên cung cấp dịch vụ kiểm toán luôn có sự phân chia kiểm toán viên thành các nhóm thực hiện kiểm toán ở các lĩnh vực khác nhau . Vì vậy trên từng lĩnh vực mỗi nhóm sẽ hoạt động một cách kinh nghiệm , thành thạo và hiệu quả hơn . Từ góc độ này , nhiều nhà quản lý cho rằng khi thuê các công ty bên ngoài thực hiện KTNB sẽ hiệu quả hơn bộ máy KTNB trong các tổ chức . 4.2. Khó khăn trong việc giải quyết mối quan hệ giữa cấp quản lý và bộ phận đợc kiểm toán . Có thể thấy xung đột thờng nảy sinh giữa trách nhiệm của kiểm toán viên nội bộ với bộ phận quản lý cấp cao hơn và với bộ phận quản lý trực tiếp các hoạt động đang đợc kiểm toán . Trong cả hai mối quan hệ này thì trách nhiệm của kiểm toán viên nội bộ đều là thực hiện các dịch vụ bảo vệ và cải thiện . Nhng đối với ban quản lý cấp cao hơn công việc của kiểm toán viên nội bộ đợc xem nh một phần của hệ thống kiểm soát mà qua đó các nhà lãnh đạo cao cấp hơn nữa nắm đợc những khiếm khuyết và những vấn đề còn tồn tại . Còn đối với bộ phận đợc kiểm toán thì lại muốn làm việc với kiểm toán viên nội bộ nh một đối tác với một loại quan hệ thận trọng . Cái khó cho kiểm toán viên nội bộ là mối quan hệ thứ hai , khi tốt đẹp , sẽ có tác dụng thúc đẩy sự hợp tác giữa kiểm toán viên và bộ phận bị kiểm toán , đồng thời nó có thể giúp cho việc cải thiện tính hiệu quả của bộ phận bị kiểm toán này . Ngợc lại quan hệ thứ nhất lại là cơ sở để đánh giá quá trình hoạt động của kiểm toán viên nội bộ và là cơ sở cho sự tồn tại cho loại hình nghề nghiệp này . Đây là sự mâu thuẫn mang tính bản chất nghề nghiệp . Vấn đề đối với kiểm toán viên nội bộ là làm thế nào để hoà hợp hai loại mong muốn khác nhau và thoả mãn cả hai đối tác. Bên cạnh đó còn tồn tại sự xung đột tiềm ẩn giữa ban giám đốc công ty với hội đồng quản trị ( kể cả hội đồng kiểm tra trực thuộc ) . Mặc dù cả hai đối tợng này đều quan tâm tới lợi ích chung của toàn công ty nhng mỗi bên nhìn nhận lợi ích của đơn vị theo một cách khác nhau . Ban giám đốc thờng quan tâm nhiều hơn 13 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 về sự tuân thủ , các áp lực từ phía chính phủ và hình tợng của công ty . Ban quản trị lại có sự quan tâm về quá trình hoạt động dài hạn . Khác với sự quan tâm có tính ngắn hạn , trớc mắt của ban giám đốc . Một lần nữa kiểm toán viên nội bộ phải làm thế nào đó để đạt đợc sự cân bằng hợp lý và thoả mãn nhu cầu của cả hai bên - đây chính là điểm khó nhất trong nghề của kiểm toán viên nội bộ. 4.3. Thích ứng với thế giới công nghệ thông tin . Sự phát triển của công nghệ máy tính và các ứng dụng trong mọi vấn đề của cuộc sống hiện tại là một trong những sức mạnh to lớn và có ý nghĩa nhất của xã hội . Trong kinh doanh và khu vực Chính phủ , máy tính đã trở thành phơng tiện chủ yếu để xử lý các dữ liệu văn phòng , và trong những năm gần đây , máy tính đang chuyển dần sang phạm vi các hệ thống ứng dụng . Nó cũng đem lại một khả năng mới cho một số lợng lớn các ứng dụng của khoa học quản lý . Những phát triển này đem lại những thuận lợi lớn nhng đồng thời cũng gây ra không ít khó khăn cho công tác quản lý , điều hành . Mục tiêu của KTNB về trợ giúp tổ chức đòi hỏi kiểm toán viên nội bộ phải nhận thức đợc những cơ hội cũng nh những thách thức mới này và trợ giúp mọi bộ phận để sử dụng nguồn lực một cách có hiệu quả . Thêm vào đó , những ứng dụng rộng rãi của máy tính đã tác động trực tiếp nhiều hơn tới công việc của kiểm toán viên nội bộ. Trớc khi có sự xâm nhập của máy tính , kiểm toán viên nội bộ xử lý tài liệu và các dữ liệu có liên quan mà đã đợc thực hiện thủ công hoặc đợc xử lý bằng các loại máy cơ khí mà lao động của con ngời có thể dễ dàng nhận thấy . Ngày nay , các dữ liệu cơ bản đợc in ra bằng máy tính điện tử qua một loạt các chơng trình và phơng pháp xử lý dữ liệu phức tạp . Khi xem xét các số liệu này , kiểm toán viên nội bộ cần quay lại xem xét các chơng trình và cácd kiểm soát mà qua đó số liệu đợc tạo ra . Vì vậy công việc của các kiểm toán viên nội bộ lại tăng thêm do phải xem xét quá trình xử lý cơ bản của máy tính . Để có thể trở thành một bộ phận cấu thành tích cực của hệ thống kiểm soát nội bộ có hiệu quả đòi hỏi kiểm toán viên nội bộ cần có những kiến thức chuyên môn tơng đối đầy đủ về kỹ thuật máy tính , đây thực sự là một thách thức với kiểm toán viên nội bộ . Hơn nữa , bộ máy KTNB cần phải có một số nhân viên có chuyên môn đặc biệt về máy tính . Những nhân 14 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 viên này có thể đóng vai trò là ngời t vấn hoặc ngời đào tạo cho các kiểm toán viên nội bộ khác và có thể thực hiện chức năng là ngời liên lạc trong việc tiếp cận với sự phát triển của hệ thống thông tin nói riêng và toàn hệ thống kiểm soát nội bộ nói chung . Vấn đề này đặt ra là bộ phận KTNB cần giải quyết khó khăn về nhân sự thực hiện nhiệm vụ này . Đặc biệt khi những ứng dụng ngày càng rộng rãi của máy tính đã dẫn đến việc trong nhiều công ty , việc xử lý bằng máy tính và nghiên cứu phân tích các hoạt động đợc tập trung cao , từ đó hình thành phòng hệ thống thông tin quản lý . Có thể thấy nhờ những ứng dụng của công nghệ thông tin nên phòng này có tác dụng rất lớn trong việc phân tích , đánh giá các mặt hoạt động trong công ty . Kết quả là phòng hệ thống thông tin quản lý trở thành một tác nhân mới quyết định mạnh mẽ tới lợi ích của công ty cũng nh trở thành một đối thủ mới cạnh tranh với bộ phận KTNB trong công việc cung cấp các dịch vụ thẩm định , quản lý . Vấn đề của kiểm toán viên nội bộ là không thể không liên quan tới phòng này nói riêng và những ứng dụng của công nghệ thông tin nói chung . Vì vậy kiểm toán viên nội bộ chỉ có thể sử dụng bộ phận này nh một công cụ để nâng cao hiệu quả hoạt động KTNB của công ty. 4.4. Vấn đề đào tạo kiểm toán viên nội bộ . Bất cứ ngành nghề nào muốn tồn tại và phát triển bền vững đều phải quan tâm đến một vấn đề chủ chốt , đó là giáo dục . Cái khó đầu tiên trong việc đào tạo kiểm toán viên nội bộ là xác định đợc yêu cầu tối thiểu về trình độ mà xã hội có thể chấp nhận đợc đối với nghề KTNB . Hoạt động KTNB thực hiện trên hầu hết các lĩnh vực , các mặt của một nghiệp vụ nên sự hiểu biết của kiểm toán viên nội bộ bị đòi hỏi rất rộng và rất cao . Nhng thực tế không thể xây dựng một chơng trình đào tạo trên tất cả các lĩnh vực để đáp ứng đợc mọi mặt cho quá trình kiểm soát và quản lý . Vì vậy Viện kiểm toán nội bộ đã nghiên cứu và xác định những mức kiến thức cần thiết trong một số lĩnh vực có vai trò chủ chốt . Mặc dù đã đợc giới hạn nhng các loại hình đào tạo có thể đáp ứng đợc điều đó cũng không phải nhiều , kể cả t thục , công lập Nhng đối với nghề KTNB thì số trờng học đào tạo kiểm toán viên nội bộ còn rất hạn chế . Nhiều nớc cha có trờng dành riêng cho 15 Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 việc đào tạo kiểm toán viên nội bộ mà nó chỉ là một bộ phận mở rộng trong các chuyên ngành đào tạo kiểm toán viên công chứng . Kết quả là số lợng lớn kiểm toán viên nội bộ có đủ trình độ chuyên môn nghiệp vụ còn ít , cha đáp ứng đợc nhu cầu về số lợng của xã hội đối với nghề nghiệp này . Cũng do đó mà thành tựu thực tế của KTNB ngoại trừ một số nớc rất phát triển thì còn rất hạn chế . Trớc thực tế vai trò của KTNB sẽ không đợc nâng cao và nhiều ngời sẽ không ủng hộ tích cực cho sự phát triển của KTNB . Sau khi nhìn nhận tổng quan về KTNB , chúng ta thấy rằng , điều dờng nh có ý nghĩa là sự tăng lên về mức độ phức tạp của các tổ chức và các hoạt động của chúng đã tạo ra nhiều cơ hội cho KTNB . Điều này có nghĩa là một thị trờng rộng lớn và giàu có đang đợc mở ra cho KTNB . Một kết luận khác không kém phần quan trọng là KTNB đã đợc đặt vào vị trí xứng đáng để có thể khai thác tốt những lợi thế đó . Vị trí của KTNB trong tổ chức là duy nhất , quyền hạn và uy tín lớn khiến chúng ta có thể tin tởng vào những thành quả cao nhất mà nó sẽ đạt đợc. Nhng cũng phải thừa nhận rằng , mọi thứ luôn thay đổi , luôn có mối nguy cơ mất vị trí trong mối quan hệ với các bộ phận khác trong tổ chức nếu nh KTNB trở nên tự mãn quá mức . Nhng triển vọng chung là vô cùng hoàn hảo cho sự tiến xa hơn nữa của KTNB . Sự phát triển của KTNB diễn ra rộng khắp xuát phát từ quá trình hoạt động của các bộ phận KTNB tại từng doanh nghiệp và tổ chức Chính phủ . Những hoạt động này là cơ sở cho sự thành công của các tổ chức đó . Thêm vào đó , những thành công này đã lan truyền tới các tổ chức , các doanh nghiệp khác , đặc biệt là qua các phơng tiện thông tin của Viện KTNB . Sự tiến triển trong tơng lai của KTNB cũng sẽ lớn hơn qua những nỗ lực nghề nghiệp trên một phạm vi rộng lớn . Tuy nhiên , về cơ bản , thành công của KTNB bắt nguồn từ những kết quả trong các hoạt động cụ thể của doanh nghiệp , các tổ chức . Do đó , chúng tôi cho rằng , từng kiểm toán viên nội bộ sẽ là những nhân tố chủ chốt trong quá trình phát triển những khái niệm mới, phơng pháp và sự tiếp cận với hiệu quả thực tế . Và cũng đồng thời là những ngời đóng vai trò lãnh đạo trong thực tế , đẩy mạnh các nỗ lực về nghề nghiệp nh là Viện KTNB . 16