Một số ý kiến về kiểm toán độc lập tại Việt Nam hiện nay

kế toán viên công chứng-CPAđể chỉ những công việc của kiểm toán viên độc lập. Khái niệm này ra đời một lần nữa càng thể hiện rõ hơn bản chất xã hội của kiểm toán viên độc lập. Hai từ công chứng có thể nói là: trách nhiệm công việc và nghề nghiệp của kiểm toán viên độc lập không chỉ dừng lại đối với khách hàng - đơn vị đợc kiểm toán, mà hơn nữa là đối với toàn xã hội. Ngoài ra kiểm toán độc lập còn đóng vai trò quan trọng trong việc mở rộng quan hệ đối ngoại, trợ giúp t vấn cho ngời nớc ngoài và tổ chức quốc tế biết về pháp luật chính sách tài chính- kế toán của Việt Nam hoặc giúp ngời Việt Nam hiểu biêt thông lệ, chuẩn mực quốc tế. Đó là quá trình làm rút ngắn tiến trình mở cửa, hội nhập kinh tế của Việt Nam nói chung. Phần 2 thực trạng và một số giải pháp cho kiểm toán độc lập ở n ớc ta hiện nay I.Thực trạng kiểm toán độc lập ở nớc ta Từ nhu cầu của nền kinh tế nớc ta trong thời kì đổi mới, kiểm toán độc lập đã có mặt chính thức ở nớc ta vào năm 1991 theo giấy phép số 957/PPLT của thủ tớng chính phủ và bộ tài chính đã kí quyết định thành lập hai công ty : Công ty kiểm toán Việt Nam với tên giao dịch là VACO( quyết định số165TC/QĐ/TCCB). Với cơng vị là các công ty đầu ngành VACO và AASC đã đóng góp nhiều công sức không chỉ phát triển công ty, mở rộng địa bàn kiểm toán mà cả trong việc cộng tác với các công ty kiểm toán n ớc ngoài phát triển sự nghiệp kiểm toán Việt Nam. Hiện nay, theo số liệu thông kê đến nay n ớc ta đã có gần 50 công ty kiểm toán thuộc các thành phần kinh tế khác nhau với các loại hình doanh nghiệp khác nhau( Nhà nớc,cổ phần, TNHH...).Đặc biệt hiện nay ở nớc ta có mặt của các công ty kiểm toán lớn trên thế giới nh công ty ERNST and YOUNG Việt Nam(E and Y),KPMG peat Marwich Việt Nam,Price Waterhouse Việt Nam(PW),công ty liên doanh là công ty Coopers và Lybrand AISC ...Tổng số nhân viên chuyên nghiệp làm vịêc trong các công ty kiểm toán là hơn 1800 ngờ,trong đó có hơn 500 ngời có chứng chỉ kiểm toán viên do Bộ tài chính cấp.Tổng doanh thu cung cấp dịch vụ kiểm toán b ớc đầu đã đợc khách hàng tin tởng và ngày càng có uy tín.Tuy vậy,trên thực tế sự phát triển của hoạt động kiểm toán hiện nay còn nhiều bất cập,gây trở ngại không ít đối với quá trình hội nhập quốc tế và khu vực.Trình độ,năng lực,kinh nghiệm hành nghề và năng lực quản lý của nhiều công ty kiểm toán còn hạn chế,các loại dịch vụ còn đơn điệu, chủa đủ sức cạnh tranh với các công ty quốc tế, tính cạnh tranh không lành mạnh giữa các công ty trong nớc để tranh thủ khách hàng thông qua việc giảm giá phí vẫn còn tồn tại.Chất l ợng dịch vụ cha thật sự đáp ứng đợc yêu cầu của thực tế dặt ra. Nh trong những năm gần đây với việc mở sàn giao dịch chứng khoán nhng rất nhiều công ty niêm yết cổ phiếu trên sàn có kết quả thông báo kinh doanh song thực chất thì có thể bị lỗ hoặc có lãi rất ít tuy nhiên sau nhiều lần kiểm toán mới có thể đ a ra đợc kết luận. Bên cạnh đó, nhận thức của xã hội về dịch vụ kiểm toán còn hạn chế, khuôn khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động dịch vụ kiểm toán tuy đã có nhng cha đồng bộ và cha đầy đủ . Các tổ chức nghề nghiệp cha đủ khả năng đảm nhận việc tổ chức và hớng dẫn chuyên môn...Đặc biệt hiện nay có khuynh hớng một số công ty kiểm toán chiều theo ý của khách hàng, do thiếu các kiểm toán viên đợc đào tạo một cách cơ bản và có đủ bản lính cần thiết, nên để xảy ra hiện tợng bỏ qua sai sót cần điều chỉnh, thay đổi ý kiến của kiểm toán theo ý kiến của khách hàng, mặt khác do cha có đợc một quy trình soát xét file hồ sơ còn lỏng lẻo, không quan tâm hoặc quan tâm rất ít tới việc đào tạo nhân viên dẫn đến chất lợng của dịch vụ kiểm toán không đợc đảm bảo, tính độc lập của kiểm toán đã bị ảnh hởng, đôi khi vi phạm đến đạo đức nghề nghiệp. II.Một số ý kiến nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm toán độc lập ở nớc ta Trớc thực trạng đó, việc tìm ra các giải pháp hữu hiệu phát triển dịch vụ kiểm toán ở nớc ta là một tất yếu khách quan, là yêu cầu bức xúc nhằm đảm bảo nâng cao chất lợng dịch vụ đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế thế giới và khu vực. Để nâng cao chất lợng của kiểm toán ở nớc ta cần thực hiện một số hớng sau trong thời gian tới. Đó là: + Tăng cờng cả về só lợng và chất lợng hoạt động dịch vụ kiểm toán trên cơ sở tuân thủ pháp luật của nhà n ớc, phù hợp với thông lệ quốc tế về kiểm toán đợc thừa nhận đồng thời phù hợp với chuẩn mực kế toán Việt Nam. + Nâng cao sức cạnh tranh của các tổ chức, cá chức làm dịch vụ kiểm toán, đảm bảo sự phát triển của dịch vụ này thực sự trở thành công cụ đắc lực giúp cho nhà nớc điều hành và quản lý vĩ mô nền kinh tế, đồng thời giúp cho doanh nghiệp sử dụng tốt các nguồn lực để phát triển. +Từng bớc mở cửa và hội nhập thị trờng dịch vụ kiểm toán quốc tế và khu vực. *Để thực hiện các định hớng trên cần thực hiện một số giải pháp cơ bản sau, để phát triển dịch vụ kiểm toán trong thời gian tới. - Một là, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về kiểm toán. Hiện nay văn bản có giá trị pháp lý cao nhất trong lĩnh vực kiểm toán là dựa vào luật kế toán có hiệu lực ngày 1/1/2004. Luật này gồm các vấn đề liên quan đến công tác kế toán, làm cơ sở quan trọng cho việc cung cấp dịch vụ kế toán đồng thời đó cũng là cơ sở để cho hoạt động kiểm toán. Tuy vây, để kiểm toán có thể phát triển nh một ngành độc lập thì cần phải có một hệ thống pháp luật riêng trong thời gian tới. Luật kiểm toán này phải phù hợp với luật kế toán và phù hợp với hệ thống kiểm toán quốc tế và khu vực đợc chấp nhận rộng rãi. - Thứ hai, mở rộng diện kiểm toán bắt buộc,khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế tăng cờng nhu cầu cung cấp thông tin tài chính, kế toán thông qua dịch vụ kiểm toán.Thực hiện giải pháp này Nhà nớc cần có những qui định bắt buộc các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế thuộc mọi thành phần kinh tế phải đợc kiểm toán thông qua hợp đồng kiểm toán. Giá trị của Báo cáo tài chính chỉ đợc thừa nhận sau khi kiểm toán ( Trớc mắt, các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế có vốn điều lệ từ 5 tỉ đồng trở lên). Mặt khác, cần tăng cờng xử lý các thông tin tài chính, kế toán... Thông qua các dịch vụ t vấn của các tổ chức, cá nhân làm dịch vụ kiểm toán đợc pháp luật thừa nhận. - Thứ ba, có bớc đi thích hợp tăng về số lợng và đa dạng hoá các loại hình dịch vụ kiểm toán. Trên cơ sở tổng kết, đánh giá thực trạng hoạt động dịch vụ kiểm toán trong những năm qua, đúc rút kinh nghiệm và xây dựng lộ trình cho việc thành lập các công ty dịch vụ kiểm toán. Chú trọng mở rộng loại hình công ty nh công ty hợp danh, công ty có vốn đầu t nớc ngoài...bảo đảm việc thành lập công ty đơn giản, đúng thủ tục pháp luật, tạo môi trờng cạnh tranh lành mạnh giữa các công ty. Khuyến khích các công ty mở rộng quy mô, nâng cao chất lợng dịch vụ, đa dạng hoá sản phẩm. - Thứ t, đổi mới chơng trình đào tạo và bồi dỡng chuyên môn về kiểm toán. Để thực hiện giải pháp này, trớc hết đối với các trờng đại học, học viện, trung học chuyên nghiệp thuộc khối kinh tế, nơi đào tạo căn bản, bớc đầu làm nền tảng cho việc tạo lập nghề kiểm toán cung cấp nguồn nhân lực chuyên môn cho các công ty kiểm toán cần phải có sự đổi mới căn bản nội dung, chơng trình theo hớng gắn kết giữa lý thuyết và thực tiễn. Kết cấu các khối kiến thức cơ sở ngành phải phủ hợp với yêu cầu nâng cao chất lợng đào tạo nghề kiểm toán. Cần tăng cờng các kiến thức về pháp luật nói chung và luật chuyên ngành nói riêng. Trình độ kiến thức kiểm toán và đạo đức nghề nghiệp đối với sinh viên ngay từ khí ngồi trên ghế nhà trờng phải tăng cơng về khả năng thích ứng với thực tiễn. Đối với các công ty kiểm toán hàng năm cần có kế hoạch bồi dỡng, cập nhật kiến thức cho đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp. Đối với hội nghề nghiệp và các cơ quan quản lý nhà nớc cần có sự phân định trách nhiệm rõ ràng trong công tác quản lý và hớng dẫn chuyên môn cũng nh xây các chính sách , chế độ và các tiêu chuẩn tuyển dụng, thi tuyển, cấp chứng chỉ hành nghề. Hàng năm phải có sự đánh gía chất l ợng nhân viên kiểm toán làm dịch vụ bởi một hội đồng đánh giá chất lợng nghề nghiệp. Hội đồng này cần có sự tham gia của nhiều phía nh: Đại diện cơ quan quản lý nhà nớc về kiểm toán, hội đồng nghề nghiệp, đại diện của công ty kiểm toán... - Thứ năm, tự thân các công ty kiểm toán cần xác định rõ tầm quan trọng của việc giữ vững và nâng cao chất l ợng kiểm toán và coi đây là tôn chỉ mục đích chung của toàn ngành kiểm toán, loại bỏ các loại ích cục bộ nh hạ giá phí để giữ khách hàng cung cấp cho khách hàng những thông tin không trung thực về đồng nghiệp của mình... - Thứ sáu, định kì các công ty kiểm toán cần có những cuộc trao đổi về chuyên môn và giải quyết các vấn đề có liên quan đến phục vụ khách hàng nh: Giá phí, hợp tác kiểm toán, điều chuyển kiểm toán viên... - Thứ bảy, chấm dứt tình trạng cho thuê, mợn chứng chỉ kiểm toán viênvì trong thực tế có một số kiểm toán viên không hành nghề kiểm toán trong khi lại đăng kí ngành nghề và giúp cho các công ty kiểm toán có đủ số lợng kiểm toán viên cần thiết để thành lập công ty hoặc quảng cáo đến khách hàng. Tóm lại, để hệ thống kiểm toán nớc ta phát triển bắt kịp với trình độ hội nhập và nhu cầu về độ chính xác của thông tin, thì đòi hỏi kiểm toán n ớc ta phải có những bớc đi thích hợp. Phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế thị tr ờng trong giai đoạn mới, đồng thời phải thực hiện một số biện pháp trên một cách tổng quát, lâu dài và qua nhiều giai đoạn khác nhau. Để có đ ợc một hệ thống kiểm toán phát triển cần có sự cố gắng của nhiều phía, nhà nứoc, hội nghề nghiệp, công ty kiểm toán, ngành giáo dục và của mọi tầng lớp nhân dân. kết luận ở Việt Nam, trong 15 năm đổi mới từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trờng, định hớng Xã hội chủ nghĩa, tạo ra động lực mạnh mẽ phát triển kinh tế đất nớc. Là một bộ phận của nền kinh tế đát nớc việc hình thành và phát triển kiểm toán độc lập vừa là tất yếu khách quan của kinh tế thị trơng vừa là bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống công cụ quản lý vĩ mô nền kinh tế- tài chính và đòng vai trò tích cực phát triển nền kinh tế xã hội.